Finanse publiczne

 

Finanse to zjawiska i procesy wymiany i podziały dokonujące się za pośrednictwem ruchu pieniądza.

Definicja ta ma związek ze znanymi nam funkcjami finansowymi ale nie wszystkich ich dotyczą - najważniejszy jest tu przepływ pieniądza. Rozpatrujemy go jako środek cyrkulacji i środek płatniczy, nie bierzemy zaś pod uwagę innych jego cech, np. wyrażania poziomu cen i roli zasobowej pieniądza (gromadzenia bogactwa). Tu pieniądz ma funkcję dynamiczną (strumieniową). Oczywiście gdybyśmy powiedzieli że w finansach pieniądz ma jedynie znaczenie ograniczone do powyższej wymienionych, to skłamalibyśmy, gdyż jego rola jako środka płatniczego determinuje też wiele innych jego cech.

Gdy już nieco rozszerzyliśmy nasze pojęcie finansów na inne problemy z pogranicza dotychczasowej definicji, możemy wyróżnić cztery główne funkcje pieniądza:

  1. kreowanie (pieniądz bezgotówkowy) i emisja (pieniądz Banku Centralnego) oraz miernik wartości (najpierw trzeba go wytworzyć; poziom cen decyduje o wielkości strumieni i zasobów)
  2. środek płatniczy i cyrkulacji (jak wspomnieliśmy wymiana, podział, ruch i pozostałe aspekty tej funkcji pieniądza ma wpływ na wiele innych cech pieniądza)
  3. gromadzenie bogactwa (zasobów), to statyczny sposób widzenia finansów
  4. budżetowa: planowanie finansowe, zarządzanie finansami, gospodarka i polityka finansowa

Polityka finansowa to świadome działanie organów reprezentujących państwo, służące realizacji określonych celów społecznych i gospodarczych, w określonym czasie, przy uwzględnieniu określonych uwarunkowań i użyciu określonych instrumentów finansowych.

Polityka finansowa podzielić można na dwie grupy: politykę monetarną (PM) i politykę fiskalną (PF), która będzie właśnie przedmiotem specjalnego oglądu w świętych murach uczelni.

Kryteria rozróżniania:

I) Organ stosujący

W PM jest nim Bank Centralny (NBP), a od kilku lat mamy zinstytucjonalizowaną formę prowadzenia tej polityki czyli Radę Polityki Pieniężnej (RPP). Powstała ona w skutek kilkuletnich, bardzo ostrych protestów przeciw wręcz dyktatorskim uprawnieniom jakie dotąd posiadał prezes NBP. Składa się ona z 10 osób - przewodniczącego (który jest prezesem NBP) i 9 pozostałych członków, w równych częściach powoływanych przez Prezydenta, Sejm i Senat (po 3 osoby). Wyniki badań i rozmów akademickich wskazują że najwięcej zalet ma rozwiązanie, które obecnie jest u nas w kraju.

W PF organem stosującym jest rząd, rada ministrów. Profesjonalistą, osobą porównywalną umiejętnościami do prezesa NBP jest Minister Finansów. W przeciwieństwie do sześcioletniego okresu kadencji prezesa Banku Centralnego, Minister Finansów zmienia się co 4 lata.