1. Wykonywanie budżetu państwa

    Gromadzenie dochodów i dokonywanie wydatków w oparciu o stosowne ustawy wymaga dokonania dezagregacji kwot zamieszczonych w ustawie czyli skonstruowania układu wykonawczego budżetu. Wszyscy wykonawcy muszą posiadać szczegółowy plan dochodów i wydatków, w związku z tym wykorzystywane są w tym układzie także podziałki paragrafowe (czyli wszystkie do podstawowej jednostki budżetowej włącznie; przypomnijmy podziałki klasyfikacji budżetowej: w ustawie mamy - części, działy, rozdziały i paragrafy; podział ten wiąże się z zasadą klasyfikacji i przejrzystości budżetu)
    Układ taki musi być przedstawiony Ministrowi Finansów w ciągu 21 dni od dnia ogłoszenia ustawy. Wykonywaniem budżetu państwa kieruje Rada Ministrów. Kontrolę wydatków i dochodów sprawuje Minister Finansów. W toku wykonywania budżetu państwa obowiązuje dziewięć zasad gospodarki finansowej (przeczytać art. 92 ustawy o FP). Nas najbardziej interesują tryby wykonywania budżetu państwa. Są takie trzy.

    1. Otwieranie kredytów budżetowych. Obowiązywał do 1992 r. Na początku roku Minister Finansów wydawał dyspozycje otwarcia na rachunkach wszystkich jednostek kwoty wydatków równych 75% całego planu. W następnym kwartale wydawał dyspozycje otwarcia pozostałych 25%. Kredyt to był przyznany limit środków w ramach którego realizowane były wydatki. Tryb ten można scharakteryzować słowami "bank i budżet w jednym domu stali", gdyż nie było zawierania umów bankowych, nie było rachunków bieżących a NBP wykonywał dyspozycje Ministra Finansów. Ewentualny niedobór lub nadwyżka były odpowiednio automatycznie uzupełniane lub wykorzystywane stanowiąc pole manewru dla akcji kredytowej banku. NBP był zobowiązany cztery razy w roku zdawać sprawozdanie (na bieżąco nikt się nie orientował w stanie FP, ale to nie było ważne w tym wspólnym domu).
    1. Uruchamianie środków budżetowych. Istnieje od 1992 r. Opiera się on na rachunkach bieżących, w których możliwość obciążenia musi być poprzedzona wpływem. Na Centralny Rachunek Bieżący Budżetu Państwa (CRBBP) wpływają wszystkie dochody z podatków i z niego wypłaca się wszystkie wydatki budżetowe. Rachunki bieżące państwowych jednostek budżetowych mają charakter hierarchiczny i dzielą się na trzy grupy dysponentów - od I, reprezentującej szefów resortów, urzędów centralnych, wojewodów do III, do której należą podstawowe jednostki budżetowe.

     

    P - podatnicy, US - urzędy skarbowe, ST - samorządy terytorialne

    1. dochody jednostek budżetowych
    2. podatki i zwroty nadpłat
    3. wpływy z karty podatkowej, opłaty skarbowe, podatek od spadków i darowizn, udziały w podatku od osób prawnych (czyli dochody własne US)
    4. podatek od nieruchomości, od posiadania psów, od środków transportowych
    5. przekazywane przez Ministra Finansów subwencje, dotacje, podatek od osób fizycznych

    Rachunki Bieżące Urzędów Skarbowych do gromadzenia dochodów budżetowych:
    ....-222-1 (podatek dochodowy od osób prawnych - PDOP)
    ....-222-2 (podatek od towarów i usług - PTV i podatek akcyzowy)
    ....-222-3 (podatek dochodowy od osób fizycznych - PDOF)
    ....-222-5 (wpływy jednostek budżetowych brutto)
    ....-222-7 (inne wpływy)

    Istnieją też:

    1. Rachunki Bieżące Państwowych Funduszy Celowych
    2. Rachunki Bieżące Zakładów Budżetowych i Gospodarstw Pomocniczych
    3. Rachunki Pomocnicze

    Te dwa ostatnie są wyjątkowo otwierane poza NBP

    Zaletą tego trybu jest możliwość sprawowania pełnej kontroli nad przepływem środków przez Ministra Finansów, może on wpływać na przebieg realizacji budżetu, może łatwo utrzymać kasową równowagę ale niestety nie ma bezpośredniego wpływu na zaciągane zobowiązania jednostek budżetowych. Dochody budżetowe są przekazywane w miarę możliwości i potrzeb. Jeśli jakieś środki zostaną w jednostkach budżetowych 31.XII, to muszą zostać zwrócone do budżetu (w trybie I. po prostu "wygasały")

    1. Wydawanie uprawnień do angażowania środków budżetowych. Istnieje od 1999 r. W II. trybie "wydatkiem" było obciążanie rachunku bieżącego wykonawcy uchwały budżetowej. W trybie III. jest to obciążenie rachunku centralnego nie dotyczące tzw. jednostek samodzielnych (np. Naczelny Sąd Administracyjny, kancelarie premiera, prezydenta).

     

    Większość jednostek korzysta z trybu II. a tryb III. jest swego rodzaju furtką na sytuacje nietypowe.