1. Udziały w podatkach państwowych

    Ich konstrukcja była często zmieniana. Początkowo było to 15% wpływów pochodzących od gminnej jednostki samorządowej, później 17% (był to tzw. program pilotażowy mający na celu przeniesienie zadań ze szczebla centralnego na największe miasta). Obecnie udziały wynoszą 27,6%. Rozwiązania praktyczne były sprzeczne z zapisami ustawy (17% PDOF zostawało rozdysponowywane na podstawie ilości mieszkańców), jednak to powszechnie honorowane naruszenie spowodowało protesty najbogatszych gmin. Od 1996r. zaczął obowiązywać przejściowy mechanizm, poprzez który, do 2000r. następowało przechodzenie na rozwiązanie ustawowe.
    Udziały obliczane są na podstawie wzoru: 0,276 x wpływ gmin x współczynnik korygujący (odzwierciedlający stopień wykonania planowanych dochodów całego państwa).

     

    Subwencje

    Subwencja ogólna składa się z wielu części. Projektodawca miał pewien szkopuł, ponieważ mamy określenie w liczbie pojedynczej: "subwencja", dlatego mamy teraz jedną subwencję z bardzo rozbudowaną strukturą.


    1) Subwencja ogólna dla gmin

    1. podstawowa
    2. oświatowa
    3. rekompensująca

    2) Subwencja ogólna dla powiatów i województw

    1. oświatowa
    2. drogowa

    c) wyrównawcza


    1a) Pierwsza część tej subwencji pochodzi z budżetu: dla wszystkich gmin w Polsce został określony dolny pułap - musi ona stanowić nie mniej niż 1% planowanych dochodów budżetu państwa. Druga część subwencji pochodzi z redystrybucji międzygminnej. Pojawiła się ona w 1996r. Do tego roku funkcjonował system wpłat z gmin uznawanych za najbogatsze (w 1992r. 74 gminy musiały dzielić się swoimi dochodami).
    4% Przeznaczane jest na rezerwę części podstawowej - wyrównywanie ubytków. Kwota wyrównawcza części podstawowej subwencji ogólnej przysługuje gminom, w których wskaźnik dochodu na jednego mieszkańca wynosi mniej niż 85% podobnego wskaźnika wyliczonego dla wszystkich gmin.
    Kw = 0,9 (0,85 P - G) x L x Ws

    P - średnia, G - dana gmina, L - ilość mieszkańców danej gminy, Ws - współczynnik korygujący
    0,9 przed wzorem oznacza że nie wyrównuje się całej różnicy, a tylko 90%.

    Gminy bogate to takie, w których G > 150% P. Wtedy kwota, którą się zabiera gminie aby wyrównać poziom, oblicza się według wzoru (ale słusznego tylko dla gmin G < 200% P, bo później jest inny).

    Kz = 0,2 (G - 1,5 P) x L x Ws

    1b) Ta część subwencji określona jest w oparciu o kryteria ustalonego przez MEN skomplikowanego algorytmu (posiadającego 1,5 mln linijek kodu i napisanego w całości przez ministra w assemblerze). W podobny sposób wyznaczana jest część 2a) subwencji ogólnej. Algorytmy te ulegają często zmianie (no cóż... minister jest zapalonym programistą i musimy mu to wybaczyć) na co narzekają jednostki, a poza tym kwoty jakie otrzymują są zbyt małe jak na ich potrzeby.

    2c) W przypadku powiatów kwoty wyrównawcze zależą od siły podatkowej przypadającej na jednego mieszkańca powiatu:
    0,85 (Sw - S) x L

    Gdzie Sw to najwyższy w kraju wskaźnik dochodów z tytułu udziału PDOF na jednego mieszkańca
    Jak można się domyślić, najbogatszy powiat (btw. warszawski) nie otrzymuje tej dotacji... (btw2. najbogatsza gmina to Kleszczew). W przypadku województw mamy podobny wzorek:

    0,7 (Ww - W) x L

    Gdzie Ww to najwyższy wskaźnik dochodu przypadającego na jednego mieszkańca województwa (mazowieckiego oczywiście).

    Struktura dochodów (planowanych) w 1999r. (pierwszy rok funkcjonowania trójszczeblowego systemu):

    Gminy

      Dochody własne

    29,0%

      Udziały

    16,4%

      Subwencje i dotacje

    54,6%

    Powiaty (ziemskie)

      Dochody własne

    3,2%

      Udziały

    1,8%

      Subwencje

    46,5%

      Dotacje

    48,5%

    Województwa

      Dochody własne

    0,9%

      Udziały

    17,2%

      Subwencje

    44,9%

      Dotacje

    37,0%

     

    W strukturze dochodów własnych nie ma w ogóle własnych dochodów podatkowych. Sformułowano wiele projektów zmian. Przedłużono jednak żywot Ustawy o dochodach jednostek samorządów terytorialnych 1999-2000r na rok 2001. W 2002r. mamy ustawę o charakterze przejściowym. Historia jak widać lubi się powtarzać, bo ustawa z roku 1991 funkcjonowała do 1994.